نگاهی به نمایشنامه شک : یک تمثیل (Doubt A parable)

توسط | به تاریخ 1392/08/30 | نظر 2

shak-30-8-922

نگاهی به نمایشنامه شک : یک تمثیل (Doubt A parable)

“شیشه چه بشکند چه صدا کند” یا “خودکار و خودنویس

شک، داستان پدر برندن فلین(father brendanflynn) و خواهر الویشس (sister Aloysius beauvier) است. خواهر الویشس به رابطه کشیش و یکی از پسران مدرسه شک می کند و پس از پرورش تخم این ظن در خود، پیگیر اثبات آن به هر طریقی می­شود. پدر سعی می­کند خود را از این اتهام برهاند. واقعا جنایتی است نوشتن یک دوخطی از همچون نمایشنامه‏ایی. اثری پر از کشش و کشمکش های درونی و بیرونی با جزئیات فراوان ومهم. آنچه به عنوان قصه شک آمد همان است، ولی اساسا موضوع چیز دیگری است. دارم وارد مسیر شیرین وخطرناک محتوا می­شوم ولی چاره­ای نیست. شیرین از این بابت که وقتی با جان پاتریک شلی(John Patrick shanley) طرف هستی آن چنان ظریف محتوا را به تو منتقل می­کند که خود را در مقام یک کاشف می بینی ولی صحبت کردن از آنچه کشف کرده­ای همان و مبتذل کردنش همان. ولی من این ریسک را می­کنم.

نمایشنامه همان گونه که در اسمش نیز آمده تمثیلی از شک است؛ از محدوده آن. ما تا کجا می توانیم پیش برویم؟ نامحدود است؟ آیا به هر چیزی می­توان شک کرد؟ می­توان آن را  بیان کرد؟ راجع به اخلاق است و این سوال ابدی و ازلی که آیا می توان یک “خیر” را بخاطر “خیری” بزرگتر زیر پا نهاد؟ راجع به مسئولیت است. آیا میتوان مسئولیت کوچکتر را به خاطر مسئولیت بزگتر نادیده گرفت؟ چه کسی یا چه چیزی ارجحیت یکی بر دیگری را تعیین می­کند؟ هر کدام از این انتخاب ها پیامدی دارد. اگر پیامد اعمال ما گریبان دیگری را بگیرد چه کاری از ما ساخته است؟ ما بین سال­ها زندگی در شک و تردید و انجام عملی که ممکن زندگی دیگری را نابود کند، کدام را انتخاب کنیم وبا کدام معیار؟

کمی پیچیده شد ولی اینها و بیش از اینها سوال­هایی است که جان پاتریک شلی مطرح می­کند. و این تنها یک بخش قضیه است، آنچه “شک” را شایسته تونی و پلیتزر می کند چگونگی ارائه این سوال­ها در قالب یک داستان جذاب است. حال “شلی” چه کرده است؟

برگردیم  به دو خط اول نوشته. این روزها نعمتی است که یک اثر (فیلم، سریال، نمایشنامه، داستان) این امکان را به تو بدهد که یک دو خطی از آن بنویسی. تمامی کنش­ها، دیالوگ­ها و حرکات نمایشنامه در راستای همین دوخطی و در رد یا اثبات فرضیه مطرح شده است و تمامی کنش ها از یک منطق داستانی قوی و صحیح برخوردارند. خواهر “الویشس” می­خواهد کنترل هرچه بیشتری بر مدرسه­اش داشته باشد و خواهر جیمز(sister james)تازه به مدرسه آمده و برای حفظ شغلش  مطیع اوست، پس هرچه اتفاق می­افتد را با او می­گوید. پدر فلین می تواند از خودش دفاع کند ولی در نگاه مردم مجرم و متهم یکی است و او کشیش است یا به قول معروف “شیشه چه بشکند چه صدا بدهد”پس باید قضیه را با کمترین هزینه حل کند والی آخر.

از وپژگی های یک شاهکار این است که مشخصا مثل زندگی نیست. بارها پیش آمده که جمله ای را آغاز کرده ایم وپایانش نداده ایم یا کاری کرده ایم و فراموش کرده ایم و هرگز هم به آن برنگشته ایم. اما “شلی” کنش، گفتار یا حرکتی را رها نمی کند. اگر چیزی “کاشته ” می شود حتما “برداشت” هم می شود. مثلا ناخن بلند، خون دماغ شدن و نوشتن با خودکار که علاوه بر کمک به شخصیت پردازی در ادامه به موتیف هایی معنا دار تبدیل می شوند.

از جمله تم های مشخص “شک” جنگ کهنه و نو یا پدر و پسر است که در جنگ بین خودکار و خودنویس نمود دارد. از جمله هوشمندی­های “شلی” استفاده ماهرانه از گنجینه داستانی مخاطب است. یکی از مهمترین محرک های کنش دعوای بین “معلم دوست داشتنی” و “مدیر سخت گیر” است. همان عیب جویی ها و سخت گیری ها و همان جان سالم به در بردن ها. یک الگوی داستانی آشنا که در دستان یک استاد کار ماهر تبدیل به  اثری یگانه با ویژگی های منحصر به فرد شده است و این ها حاصل نمی شود مگر با اضافه کردن جزئیاتی دقیق که به نظر حاصل تجربیات شلی از تحصیل در جایی شبیه به مدرسه سنت نیکلاس(محل وقوع داستان) است.

چه کسی در این نبرد برنده شد؟ هر دو؟ این یا آن؟ هیچکدام؟ حال مخاطب با انتخاب برنده ماجرا وارد یک مساله اخلاقی می شود و این می­شود مخاطب فعال بدون اینکه به زور از توی تاریکی او را ببری و روی صحنه بنشانی.(طفلک اگر میخواست روی صحنه باشد، مهندس نمی شد).

استفاده از خواب برای القاء برخی مفاهیم و پیشبرد داستان و موعظه­های پدر فلین که شبیه “پرولوگ “های کلاسیک و مونولوگ های متاخر تر است، نشان میدهد که “شلی” چه تسلطی بر مدیوم دارد و با چه توانایی می تواند قراردادهای نمایشی را به روز کرده وبه خدمت بگیرد.

“جان پاتریک شلی” در سوم اکتبر 1950در برانکس نیویورک به دنیا آمد. او دانش آموخته دانشگاه نیویورک است و عضو گروه “آنسامبل استودیو تیه تر”.در سال 1987 برای نوشتن فیلمنامه “ماه زده”  (Moonstruct)اسکار گرفت. شلی تا کنون 24 نمایشنامه نوشته از جمله: دنی و دریای آبی عمیق(Dany& Deep blue sea)،داستان کثیف(Dirty Story)،چهار سگ و یک استخوان(four dogs & A bone)، بیمار روانی جنسی(Psychopathiasexualis)، آواز ملوان(Sailors song)، وحشی در برزخ(savage in limbo)و پول من کجاست؟(where s My Money).او نمایشنامه تلویزیونی “زنده از بغداد”(Live from baghdad) و فیلمنامه “کنگو”(congo)را نیز در کارنامه دارد.shak-30-8-921

شک در سال 2004 نوشته شده و جایزه های پولیتزر، تونی،درامادسک، حلقه منتقدان درام، اوبی و لوسی لورتل را از آن خود کرد.

جالب است بدانید که رومن پولانسکی(Roman polanski) نیز در اواخرسال 2006در پاریس و بعد در آوریل 2007 در ورشو “شک” را به صحنه برده است. با خواندن این نمایش نامه چرایی این کار را بهتر می فهمید. شلی در سال 2008این نمایشنامه را به فیلم نامه تبدیل و خودش آن را با بازی فلیپ سیمورهافمن(Philip Seymour haffman) و مریل استریپ (marystreep)کارگردانی کرد.

این نمایشنامه توسط نشر قطره با ترجمه آزاده شاهمیری(1392) و نشر نیلا با ترجمه محمد منعم (1389) چاپ شده است.

نیویورک تایمز

شیکاگو تیاتر بیت

گاردین

برچسب ها

2 نظر to “نگاهی به نمایشنامه شک : یک تمثیل (Doubt A parable)”

  1. 1392/09/04

    نیلوفر Reply

    فیلمش که در سال 2008 ساخته شد ، خیلی خوب بود و فیلمنامه ی فوق العاده ای داشت . من نمی دونستم اول نمایشنامه بوده . مرسی از توضیحتون

  2. 1392/09/06

    vista Reply

    خوبه که این نمایشنامه ترجمه شد؛ هر چند فکر کنم قبلن شده بود! چه فایده وقتی متن ها تاثیری روی مردم و مترجم و مخاطب و هیچکس و هیچکس نمی گذارند، همان گاوها از دشت ها می گذرند کمی تندتر یا بیخودتر

پاسخ

ایمیل شما مخفی می ماند. فیلد های الزامی مشخص شده اند *


*