مکان های تاریخی شهر قم ـ بخش دوم

مکان های تاریخی شهر قم  ـ بخش دوم

در گزارش اول به معرفی آثار تاریخی خیابان «آذر» در قم پرداختیم. در این شماره به معرفی آثار خیابان «چهار مردان» می پردازیم.

خانه زند:

خانه زند که امروزه به موزه مردم‌شناسی شهرت دارد، از جمله مکان‌های تاریخی قم است که در مرکز بافت قدیمی شهر قم (محله گذرقلعه) قرار دارد. برخلاف عنوانِ «خانه برادران زند»، اين مکانِ تاريخي مربوط به دوره زنديه نيست؛ بلکه بناي مذکور متعلق به دو برادر با نام‌هاي «حاج قلي‌خان» و «حاج علي‌خان» قمي است که در عهد قاجار مي‌زيستند. مساحت اين دو ساختمان قديمي 800 مترمربع است که به يکي از موزه‌هاي مطرح استان قم تبدیل شده است. این خانه که حدود 130 سال پیش بنا شده، شامل دو حیاط است که توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری خریداری و با مرمّت، بخش‌هایی از آن به یکدیگر متصل شدند.

این خانه در خیابان «چهارمردان»، و در کوچه هفدهم واقع شده است. درب این خانه همه روزه تا ساعت 30/14 به روی بازدیدکنندگان باز است.

تک­تک اتاق­های این خانه نشانگر شغل و پیشه­ای از گذشتگانمان است. عده­ای از ماکت­های مردان در حال کشاورزی­اند، مردی در حال دوخت است. گیوه گیوه نوعی پاپوش تابستانی، سبك، بادوام و مناسب برای راهپیمایی‌های طولانی، ویژه مردان روستایی و از جمله صنایع دستی مناطقی از ایران است. زنی در حال آرد کردن گندم برای پخت نان، زنانی در حال خواندن قرآن، زنی قالی باف، مردی که ظروف فلزی را سفید می­کند و دیگر مردان و زنانی که نشانگر پیشه­های قدیمی شهرمان هستند.

وارد یکی از اتاق‌ها که می‌شوی ابزارآلات مربوط به زمان‌های گذشته را می‌بینی؛ ماهی‌تابه آهنی، تاس مسی با لبه کنگره‌دار، فنجان چای برنزی، اتوی زغالی، کتری و دیگچه مسی، وسایل قالی‌بافی، ترازوی قدیمی، کلاه نمدی و ظروف سفالی که قدمت برخی از آنها به زمان قاجار برمی‌گردد.

بعد از این وارد اتاق دیگری می‌شوی که وسایلی چون پی‌سوز قلم‌زنی شده، زنگوله برنجی آهنی، کیف چرمی و بازوبند تعویذ و ادعیه که اغلب به بازوان مردان به منظور مصون ماندن از بلایا و آفات بسته می‌شده، دیده می‌شود.

بقعه ابن بابویه:

ابوالحسن علي بن حسين بن موسي بن بابويه قمي (نام هاي ديگر: صدوق اول) فقيه روشن ضمير و محدث فرزانه قم در نيمه دوم قرن سوم و اوائل قرن چهارم هجري قمري زندگی می­کرد. گرچه لقب «ابن بابويه» بيشتر به فرزندش ابو جعفر محمد (شيخ صدوق متوفي 381ق) گفته مي­شود، ولي پدر و نيز فرزند ديگرش ابو عبداللّه حسين بدين لقب شهرت داشته­اند.

اين بنا در ابتداي خيابان چهارمردان، پشت پاساژ ملت در كوچه ابن بابويه واقع است. سبك ساخت بقعه علي بن بابويه با بناهاي دوره صفوي مانند چهل اختران و بقعه شيخ اباصلت (هر دو در خیابان آذر) قابل مقايسه است و به نظر مي­رسد كه از آثار مربوط به دوره صفويه باشد، در اوايل دوره قاجار نيز بر روي آن تعميراتي انجام شده است.

بر فراز بقعه، گنبدي شلجمي از آثار صفويه قرار دارد كه بيشتر از نيم قرن قبل، توسط حاج ميرزا عبدالله رضواني ساوجي تجديد بنا شده و با كاشي هاي دوالي فيروزه فامي آراسته شده است.

تجديد پوشش گنبد نيز در قرن اخير از ناحيه «مرحوم حاج ميرزا عبدالله رضواني» دوام نيافته و در دهه گذشته از طرف «حاج شيخ اسلامي آباداني» به سال 1411 ه­ق/1369 ه­ش تجديد شده است.

 اين بنا از درون، چهارگوش است و با سقفي كوتاه و كتيبه­اي گرداگرد از سوره فتح، و داراي گنبدي مرتفع با كتيبه­اي به خط ثلث از سوره ياسين است كه بيشتر آن فرو ريخته و در تعميرات، جاي آن را با كاشي­هاي معمولي پر كرده­اند.

باغ گنبد سبز:

در انتهای خیابان چهار مردان قم؛ جنب گلزار شهدا سه اثر تاریخی از قرن هشتم هجری وجود دارد. این منطقه به دروازه کاشان معروف است. دو گنبد از این مجموعه، با توجه به کتیبه­های تاریخی موجود، مدفن امرای خاندان علی صفی ـ فرمانروایان مستقل قم در قرن هشتم ه . ق  است. کتیبه گنبد سوم از بین رفته بنابراین تاریخ و صاحب آن معلوم نیست. احتمالاُ این گنبد نیز به یکی دیگر از افراد خاندان علی صفی تعلق دارد. مردم قم این سه بنا را به صورت مجموعه مدفن  «سعد؛ سعید و مسعود» از بزرگان عرب­های اشعری و احیا کنندگان قم در دوره اسلامی می­دانند.

این سه بنا از نگاه هنر گچبری از نمونه های بارز و منحصر به خود به شمار می روند و شامل: ۱ـ برج مقبره خواجه اصیل الدین، محل دفن دو تن از امرای خاندان صفی به سال ۷۶۱ هجری قمری است. ۲ـ برج مقبره خواجه علی صلی محل دفن سه تن از امرای خاندان صفی به سال ۷۹۲ هجری قمری است. ۳ـ برج مقبره شمالی متعلق به اواخر قرن هشتم و اوایل قرن نهم هجری قمری است. مقابر باغ گنبد سبز در پانزدهم دی ماه سال ۱۳۱۰ با شماره ۱۲۹ در فهرست آثار ملی ثبت شده است.

برچسب ها

هیچ نظر به “مکان های تاریخی شهر قم ـ بخش دوم”

پاسخ

ایمیل شما مخفی می ماند. فیلد های الزامی مشخص شده اند *


*