برلیوز، سمفونی فانتاستیک، آهنگساز، شهرت و توهم

توسط | به تاریخ 1393/03/01 | هیچ نظر

music-7-27-2-93

برلیوز، سمفونی فانتاستیک، آهنگساز، شهرت و توهم

از حدود دهه ۵۰ میلادی با رشد روز افزون موسیقی راک، توهم در موسیقی رشد یافت. بسیاری از گروه­های راک مانند بیتل ها  پس از مصرف مواد به روی صحنه می­رفتند. آنها حتی در آهنگسازی هایشان و شعر هایشان از تجربیات خلسه­وار اثرات مواد مخدر استفاده می­کردند. اما جالب است بدانید یکی از اولین تجربیات موسیقی توهمی حدود ۱۳۰ سال قبل از بیتل ها یعنی در سال ۱۸۳۰ و توسط آهنگساز بزرگ فرانسوی، هکتور برلیوز در سمفونی تخیلیش به نام سمفونی فانتاستیک صورت گرفته است. اجازه دهید ابتدا چند خطی از توصیفات خود برلیوز راجع به موسیقی ­اش را بخوانیم:

موسیقی دان جوانی که که طبیعتی حساس دارد و دچار وسواس مرگ و تخیلی تب آلود است در اثر جنون آنی به خاطر نومیدی ناشی از بیماری عشق، خود را با تریاک مسموم می کند. مقدار مواد مخدر کمتر از آن بوده که باعث مرگ او شود. در نتیجه، او به خواب سنگینی که همراه با عجیب ترین رویاها است فرو می رود، و در این حالت احساسات و خاطرات او به وسیله ی مغز بیمارش به افکار و تصویر های موسیقایی تبدیل می شوند.

تفاوت زیادی با دوران ما ندارد. این طور نیست؟ و ما امروزه میدانیم که موسیقی دان جوانی که برلیوز از او نام می برد کسی جز خودش نیست و عشقی که به خاطرش دست به خودکشی زده بازیگری ایرلندی به نام هریت اسمیتسون (harriet Smithson) بوده. هریت اسمیتسون و برلیوز چند سال پس از اولین اجرای سمفونی فانتاستیک با هم ازدواج کردند ولی به هیچ وجه با هم خوشبخت نبودند. البته طلاق هم نگرفتند زیرا هریت خیلی زود بر اثر مصرف بیش از حد نوشیدنی های الکلی جان خود را از دست داد.

به جز عشق هریت موضوع دیگری نیز موجب ناراحتی و افسردگی برلیوز در آن دوران بود و آن هم عدم موفقیتش در عرصه ی موسیقی بود. تمام آثار برلیوز قبل از سمفونی فانتاستیک با بی مهری از جانب منتقدین و مردم روبه رو می شد. از همین رو اوضاع مالی او هم بسیار وخیم بود. چند تن از دوستان نزدیک برلیوز برای بهبود اوضاع روحیش تصمیم گرفتند تا کمک مالی به او کنند تا بتواند آخرین اثرش تا آن روز، یعنی سمفونی فانتاستیک، را اجرا کند. این اتفاق افتاد و در اجرای نخستین این موسیقی معجزه ای روی داد.

در انتهای کنسرت، مردی لاغر و بلند قد با قامتی خمیده از میان تماشاگران به پیش پای برلیوز رفت و با چشمانی پر از اشک در پیشگاه او زانو زد. آن مرد نیکولو پاگانینی ویولونیست افسانه ای بود. پاگانینی فردای آن روز، نامه ای به برلیوز نوشت:

دوست گرامی!

پس از مرگ بتهوفن تنها برلیوز قادر است نبوغ جاودانه ی او را زنده کند و من که شاهد کارهای بی نظیر جناب عالی بودم، وظیفه ی خود می دانم حواله ای به مبلغ بیست هزار فرانک به عنوان هدیه تقدیمتان کنم. استدعا دارم آن را رد نفرمایید.

این اتفاق غوغایی در سرار اروپا ایجاد کرد. پاگانینی که به گوشه گیری و خسیسی مشهور بود مبلغی چنان هنگفت به آهنگسازی ناشناس هدیه کرده بود، و از طرفی با اینکه پاگانینی خود از وضع مالی نسبتا خوبی برخوردار بود اما این میزان پول حدودن برابر با کل سرمایه اش به حساب می آمد. شایعات زیادی بر سر زبان ها ایجاد گشت اما نهایتا نتیجه چیزی جز شهرت بیشتر برای برلیوز و پاگانینی نبود.

خانم آرمان برتن که شوهرش در مقام ناشر و حامی هکتور برلیوز به تاریخ موسیقی پیوست، هفت سال پس از گذشت این واقعه از رازی سر به مهر سخن گفت. شوهرش پول را اعانه داده بود و برای به پا کردن جنجالی موفقیت آمیز پاگانینی را انتخاب کرده بود. آقای برتن درست حدس زده بود که ستایش و تحسین هنرمندی در ملا عام از سوی نابغه ی معروفی چون پاگانینی، سر و صدای فوق العاده ای به راه خواهد انداخت. برتن نابغه ای بود که در سال ۱۸۳۸ به اصل بنیادین هالیوود پی برده بود، اصلی که میگوید: آدمی با توان خویش به آوازه و شهرت نمی رسد، بلکه او را به شهرت می رسانند.

با تمام این حاشیه ها و این وقایع تاریخی، باید اعتراف کرد که سمفونی فانتاستیک قطعه ای است بی نظیر و شاهکار که بسیار از زمان خودش جلوتر بوده. شاید برای ما که امروزه به موسیقی گروه هایی همچون متالیکا هم عادت کرده ایم، این موسیقی معمولی و حتی آرام بخش باشد!! اما در سالی که سمفونی فانتاستیک برای اولین بار اجرا شد، یعنی تنها سه سال پس از مرگ بتهوفن، این موسیقی بسیار وحشیانه و جسورانه می نمود.

پیشنهاد می­کنم حتما به این سمفونی پنج موومانی گوش کنید، و مطمئن باشید که از شنیدن آن لذت خواهید برد.

جهت کوتاه کردن مطلب در انتها، تنها قسمت هایی از متنی را می نویسم که برلیوز خود در توضیح سمفونی فانتاستیک آورده:

عنوان نخستین موومان تصورات و احساسات است. در این موومان ملودی اصلی که در تمام موومان های دیکر هم به کار خواهد رفت به ما شتاسانده می شود، این ملودی نمایانگر معشوقه ی برلیوز است. در طی موومان موسیقی تغییرات ناگهانی زیادی میکند. موسیقی آرام می شود و ناگهان شدید می شود، ملودی لحظه ای شیرین و لحظه ای ترسناک می شود، ساز ها کمی با آرامش می نوازند و بلافاصله به غرش می افتند، همه ی اینها نشان از ذهن معیوب کسی است که تازه مواد مصرف کرده و به خلصه می رود.

موومان دوم با فضایی ترسناک شروع می شود، ولی ناگهان آهنگساز ما به معشوقه اش می رسد و در صحنه ای رویایی به همراه موسیقی والتز، شروع به رقص می کند، اما این خوشی دوامی ندارد و در انتهای موومان همه جا سیاه شده، معشوقه دور می شود و آهنگساز تنها می شود.

در موومان سوم، آهنگساز در دشتی وسیع قدم می گذارد. دو چوپان به نوازندگی مشغولند که ناگهان آسمان سیاه شده، صدای غرش تندر ها به گوش می رسد، جایی برای پناه بردن وجود ندارد.

آهنگساز در موومان چهارم مرتکب گناهی نا بخشودنی می شود، او معشوقه اش را به قتل می رساند و دچار جنونی عظیم می گردد.

موومان پنجم با حمله ی جادوگران و شیاطین به آهنگساز آغاز می شود، ولی پس از مدتی سر دسته ی جادوگران که کسی نیست جز معشوقه ی آهنگساز  از راه می رسد، و در انتهای این موومان، معشوقه، انتقام سختی از آهنگساز می گیرد.

برچسب ها

هیچ نظر به “برلیوز، سمفونی فانتاستیک، آهنگساز، شهرت و توهم”

پاسخ

ایمیل شما مخفی می ماند. فیلد های الزامی مشخص شده اند *


*